جوانان، بخش مهمي از افراد جامعه هستند که نزد دوستان و دشمنان هر ملت جايگاه و اهميتي ويژه دارند؛ زيرا اين قشر، بخصوص متخصصان و شايستگان آن‌ عامل تحولات بزرگ فرهنگي، سياسي و اقتصادي يک کشور مي‌باشند؛ از اين رو دشمنان براي جلوگيري از پيشرفت ملت‌ها ابتدا سراغ جوانان مي‌روند تا با ايجاد سرگرمي‌هاي فريبنده، آن‌ها را از رشد و تعالي، سلامت جسمي و رواني باز دارند و زمينه سلطه بر آنان را فراهم کنند. آيت‌ا... جوادي آملي در کتاب ارزشمند «مفاتيح الحيات» درباره اهميت توجه به جايگاه جوانان آورده است که بايد با ادراکي صحيح نسبت به جايگاه جوانان، حساسيت‌ها و نيازهاي آن‌ها در راستاي رشد معنوي و علمي، اين قشر را ياري رساند تا از اين طريق، سلامت و رشد جامعه خويش را فراهم کرد.

اهميت جايگاه جوانان

امام صادق(ع) به ابوجعفر أحول پس از بازگشت وي از بصره فرمود: استقبال مردم را از امر امامت و پذيرش آن، چگونه يافتي؟ گفت: به خدا سوگند آنان اندک‌ هستند. آن چه خواستند کردند... امام فرمود: به جوانان بپرداز؛ زيرا آنان به سوي هر کار خيري شتابنده‌تر هستند.

مشورت با جوانان

اميرمؤمنان(ع) فرمود: هرگاه در امري که برايت پيش آمده نيازمند مشورت بودي ابتدا با جوانان مشورت کن؛ زيرا آنان تيزهوش‌ترند و سريع‌تر حدس مي‌زنند. سپس آن را به انديشه پيران و بزرگان واگذار تا فرجام آن را شناسايي و انتخاب نيکو کنند؛ چراکه تجربه آنان بيش‌تر است.

به کارگيري جوانان توانمند

مصعب بن عمير، جواني نورسته و نزد پدر و مادرش در رفاه بود و او را گرامي مي‌داشتند، همچنين والدينش وي را بر ديگر فرزندان خود برتري مي‌دادند. او از مکّه خارج نشده بود، چون اسلام آورد پدر و مادرش به وي جفا کردند و با رسول خدا(ص) در شعب ابي‌طالب در محاصره بود؛ چهره‌اش دگرگون شد و سختي بر او فشار آورد. در همين روزها اسعد بن زراره و ذکوان بن قيس مکه آمدند و نزد پيامبر(ص) مسلمان شدند و از آن حضرت خواستند تا نماينده‌اي به مدينه بفرستد و اسلام را به آنان بياموزد. پيامبر(ص) به مصعب که قرآن را بسيار فرا گرفته بود، فرمان داد به همراه اسعد از مکه خارج شود [و به مدينه هجرت کند]. او نيز رفت و جوانان زيادي را به اسلام هدايت کرد.

پيشگيري از تهاجم فرهنگي به جوانان

حضرت علي‌(ع) در نامه‌اي خطاب به فرزندش امام حسن(ع) فرمود: همانا قلب جوان همانند سرزمين خالي است، آن چه در آن بکارند مي‌پذيرد و من پيش از آن که دلت سخت شود به ادب تو مبادرت ورزيدم.

امام صادق(ع) فرمود: جوانان را پيش از آن‌که گروه‌هاي منحرف، بر شما در اين کار سبقت گيرند با حديث آشنا کنيد.

نکته: 1. قلب جوانان همانند زمين خالي از کشت و آماده هرگونه بذرافشاني است. 2. همان‌گونه که زمين مرده را هر کس آباد کرد مالک مي‌شود، زمينه خالي و آماده را هر کس با فکر و مکتب خود آباد کند مالک خواهد شد. 3. مسؤولان هدايت ديني، بايد پيش از ديگران دل‌هاي جوانان جامعه را با فرهنگ الهي احيا کنند.

جدال آموزي جوانان

اميرمؤمنان(ع) فرمود: به جوانان فرمان دهيد تا فن مناظره بياموزند.

نکته: آن چه خواسته اسلام است و در اين حديث هم به آن توصيه شده، مناظره صحيح با صناعت جدال احسن است که در جست وجوي حق و صدق و پرهيز از باطل و کذب است.

اهميت دادن به آراستگي جوانان

امام باقر(ع) فرمود: علي(ع) با غلامش قنبر به بازار رفت و از فروشنده دو پيراهن به ارزش پنج درهم خواست. فروشنده گفت: دو عدد پيراهن دارم، يکي به ارزش سه درهم و ديگري به ارزش دو درهم. حضرت علي(ع) فرمود: هر دو را بياور. سپس فرمود:‌اي قنبر! تو پيراهن سه درهمي را بگير. قنبر گفت:‌اي امير مؤمنان! شما از من به آن سزاوارتري، چون بر منبر مي‌روي و با مردم سخن مي‌گويي. امام فرمود:‌اي قنبر! تو جوان هستي و خواسته جواني داري و من از خدايم حيا مي‌کنم که خود را بر تو مقدم بدارم.

راهکاري براي تربيت جوانان

در سخني منسوب به اميرمؤمنان(ع) چنين آمده است: هرگاه جواني را سرزنش مي‌کني راهي براي وي به منظور برون‌رفت از خطايش وابگذار؛ تا به ستيزه‌جويي وادار نشود.

تنبيه جوان براي دانش

دو امام بزرگوار امام باقر(ع) و امام صادق(ع) فرمودند: اگر جواني از جوانان شيعه را بيابم که به دين‌شناسي نمي‌پردازد، در تأديب وي مي‌کوشم.