ايجاد آمادگي براي روزه داري در کودکان
امروزه، معنويت، شکلگيري هويت ارزشي، نياز به ارتباط معنوي با هستي و هوش هيجاني بحث مهمي در روانشناسي است. دين مبين اسلام براساس فضيلت و فطرت انسان و براي شکوفايي ابعاد وجودي او، جامعترين پاسخها را داده و براي آنها شيوههاي متعالي همچون روزه تعيين کرده است. آمادهسازي مناسب کودکان و نوجوانان براي آشنايي و انجام تکاليف ديني و افزايش آگاهي والدين از اثرات مختلف تربيتي و افزايش مهارت والدين در پرورش معنويت و دين فرزندان، بحثي ظريف و تخصصي است. در اينجا راهکارهاي آمادهسازي کودکان و نوجوانان براي روزه گرفتن را مطرح ميکنيم.
اولين تجارب روزه گرفتن را به يادماندني و جذاب کنيد
اولين تجربه روزه گرفتن از مهمترين تجارب کودکان و نوجوانان است. آگاهي از برخي مسائل باعث انس گرفتن بهتر کودک با روزه ميشود. پس بکوشيد اولين تجربه روزه را جذاب نماييد.
به استقبال ماه رمضان برويد
نحوه برخورد ما با موقعيتهاي مختلف بر نگرش کودکان به آن موقعيتها اثرگذار است. مثلا تکاپوي ما در آغاز سال جديد يا سال تحصيلي به کودک ميفهماند که ما در زمان خاصي قرار گرفتهايم و در او باورهاي خاصي را زنده ميکند. برخورد با ماه مبارک رمضان نيز بايد جايگاه خاصي در ذهن کودک ايجاد کند. به استقبال ماه رمضان رفتن از چند روز قبل، با هيجان صحبت کردن از آن، آشنا کردن کودک با آداب آن، مشارکت دادن او در خريد اقلام لازم براي اين ماه و... آنها را براي ورود به ماه مبارک رمضان آماده ميکند.
برنامه تمريني ترتيب بدهيد
والدين براي مواجهه کودکان با برخي موقعيتها، برنامههاي تمريني دارند، مثلا قبل از رفتن به مدرسه به کودک نوشتن و خواندن ياد ميدهند که نشان ميدهد والدين ميدانند بايد کودک را براي رويارويي با موقعيت جديد، آموزش داد ولي ميپندارند کودک با آغاز سن خاص بايد رفتار و آداب عبادي را آموخته و انجام دهد. در حالي که ائمه گرامي ما کودکان را قبل از سنين تکليف آماده ميساختهاند. روزههاي کودکانه و کله گنجشکي، نمونهاي از آماده سازي است. دو سال قبل از سن تکليف براي آماده کردن کودک مناسب است.
خود الگوي معنوي روزه گرفتن باشيد
روزه گرفتن بايد بر اخلاق ما نيز موثر باشد. بهترين مشوق براي کودکان، لطافت و محبت بيشتر والدينشان در زمان روزهداري به آنهاست. والدين گاهي با برخوردهاي نامناسب، کودکان را نسبت به روزه دچار احساس منفي ميکنند. مثلا اگر والدين به خاطر استراحت خود در زمان روزهداري با تندخويي مانع بازي کودک شوند يا اگر به صورت افراطي و با برخورد نامناسب او را از خوردن و آشاميدن منع نمايند، باعث ايجاد ديدگاهي منفي نسبت به اين ماه در آنها خواهند شد.
از پيشنهادات کودکان براي سحرخيزي استقبال نماييد
بيدار شدن در موقع سحر براي کودک جذاب است حتي اگر در سنين کم مثلا پنج سالگي قرار دارد اما درخواست ميکند او را براي سحر بيدار نمايند، امکان اين تجربه را براي وي فراهم نماييد. برخاستن براي سحر علاوه بر آشنايي کودک با حال و هواي رمضان باعث آمادگياش براي سالهاي بعد خواهد بود.
براي بيدار کردن کودکان و نوجوانان از برخوردهاي مناسب استفاده نماييد
فراهم کردن زمان خواب و استراحت مناسب براي کودکان و استفاده از الفاظ و لحن مناسب هنگام بيدار کردن براي سحر، باعث خوشايندتر شدن روزه براي آنها ميشود. تکان دادنهاي شديد يا به کار بردن تحکم و الفاظ نامناسب موجب ميشود کودک با افکاري منفي آماده سحري خوردن شود.
پيام منفي ندهيد
با عبارات نامناسب براي بيان ضعف و گرسنگي، مشکل دانستن سحرخيزي و شکايت از انجام امور ماه مبارک رمضان به کودکان و نوجوانان پيامهاي منفي ندهيد تا احساسات و نگرشهاي نامناسب در آنها شکل نگيرد.
فلسفه روزهداري را به بيان ساده براي کودک مطرح نماييد
تمامي احکام اسلام داراي زير بناي عقلي و مزاياي معنوي و مادي است اما بايد آنها را به زبان ساده براي کودک بيان کرد. ميتوان گفت: خداوند دوست دارد روزهدار باشيم تا به ياد افراد نيازمند بيفتيم. يا ما با روزه تمرين ميکنيم تا بيشتر مراقب اعمال خود باشيم
تشويق معنوي در نظر بگيريد
تشويق با پول و وسايل مادي ميتواند تاثير منفي بگذارد. تشويق در جمع يا دادن هداياي مورد علاقه و درخواست دعا کردن براي والدين از کودک، مشوقهاي مناسبتري براي او هستند. سعي کنيد عمل معنوي وي را با پول برابر نسازيد
در برابر موجهاي منفي از کودک خود دفاع کنيد
متاسفانه برخي افراد با لحني دلسوزانه و ترحم برانگيز به کودک روزهدار عبارات براي تو خيلي زود است و... در اين مواقع والدين بايد با قاطعيت از فرزند خود حمايت و با آرامش و بياني ساده از او دفاع کنند.
شبکه حمايتي ايجاد کنيد
خانوادههايي که از نظر نگرش، به روزه گرفتن فرزندان و احساس مسؤوليت تربيتي براي فرزندانشان مشابه و همراه شما هستند و نيز کودکان و نوجوانان همسن فرزند خود را که تجارب روزهداري خوشايند دارند را شناسايي کنيد. در صورت امکان بين آنها ارتباط برقرار کنيد. افطاري دادن به دوستان کودک و نوجوان، دعوت از خانواده ايشان، شرکت در تفريح و جشنهاي مشترک، ميتواند شبکه حمايتي براي کودک ايجاد نمايد.
روزه خويشتن داري و کنترل هيجانات را افزايش ميدهد
براي کنترل هيجانات برنامههاي ويژهاي پيشنهاد ميشود. برخي از اين برنامهها براي سنين کودکي است. روزه علاوه بر انجام وظيفه ديني و قرب به خداوند، داراي آثار معنوي و تربيتي است و يکي از آثار آن کنترل آگاهانه و اختياري غرايز است که فرد به کارآمدي خود در کنترل هيجانات پي ميبرد. روزه گرفتن، اراده را قوي و آستانه تحمل در مقابل بعضي از سختيها را افزايش ميدهد و باعث آگاهي از هيجانات مثبت ميشود