نگاه نوجوان

سزاوار است انسان در صفات كسي كه مي‏خواهد با او ازدواج كند، نظر افكند و آن‌ها را بررسي كند.

بررسي كامل و دقيق براي به‏دست آوردن شناخت واقعي‏تر دختر و پسر از يكديگر در دوره پيش از ازدواج، از چند جهت ضرورت دارد:

1. بداهت عقلي

ازدواج، پي‏ريزي زندگي جديد‌ و پديده‏اي است كه سرنوشت دختر و پسر با آن رقم مي‏خورد و طرفين با اختيار و انتخاب، يا اكراه و الزام و اضطرار، نيك بختي يا تيره بختي را براي هميشه فرا روي خويش قرار مي‏دهند. پس «عقل» ايجاب مي‏كند تا طرفين، گزينش همسر را از انتخاب هم سفر، دوست، هم‏اتاقي و يا‌ خريد كالا متمايز ومهم‌تر بدانند؛ چون هر يك از اين‌ها در صورت ناپسند بودن، قابل تعويض هستند، امّا ازدواج تعويض را برنمي‏تابد.

2. پديده طلاق

وقوع فزاينده «طلاق» به‌عنوان واقعيتي تلخ، زنگ خطري است كه پيوسته از راهروهاي مراكز قضايي و دفاتر سازمان ثبت به صدا در مي‏آيد و همگان به‏ويژه جوانان را از نگرش سطحي به مسأله تشكيل خانواده و انجام حركت‏هاي شتابزده و احساساتي و غفلت از بررسي و شناخت صحيح همديگر، برحذر مي‏دارد.

علل طلاق و ستيزهاي زناشويي

كارشناسان و دست اندركاران امور مدني و قضايي، عوامل گوناگوني را براي فروپاشي خانواده برشمرده‏اند؛ از جمله:

نداشتن توافق اخلاقي، سردي رفتارهاي عاطفي، ارتباط نامشروع، نداشتن فرزند، ناتواني جنسي، فشار مادّي، عدم پرداخت نکردن نفقه (هزينه زندگي)، كمبود درآمد، بيكاري، فاصله طبقاتي، اشتغال زن در بيرون از منزل، استقلال مالي زن، اختلافات فرهنگي زن و شوهر، تنبيه بدني، انتظارها و زياده‏طلبي، مرد سالاري يا زن سالاري، سوءظن، فساد اخلاقي، تنفّر از همسر، مجرم بودن همسر، اعتياد، تمكين نکردن، ضعف اعصاب، دخالت بستگان و بيماري جسمي و رواني.

يكي از رؤساي دادگاه‏هاي مدني خاص، اوّلين ومهم‌ترين علت از هم پاشيدگي خانواده را نداشتن شناخت كافي زن و شوهر در بدو خواستگاري از يكديگر مي‏داند.

نكته قابل توجّه در اين گفته و نيز جدول آمار طلاق، آن است كه علت‏هاي مادّي همچون مسأله مسكن، هزينه زندگي و فقر، هيچ‏يك در رديف‏هاي اوّل قرار ندارند؛ بلكه علت‏هايي در رديف‏هاي ابتدايي واقع شده‏اند كه ريشه در حالات روحي و خُلق و خو و ظواهر طرفين دارند و همگي آن‌ها با بررسي دقيق قبل از ازدواج، قابل شناسايي و پيش‏گيري هستند.

توضيح بيش‌تر آن‏كه، اگر علّت‏هاي ناهنجاري و جدايي زن و شوهر را در بستر زمان بگسترانيم و بخواهيم آن‌ها را از نظر «زمان وقوع» بررسي كنيم پي مي‏بريم كه اكثر علت‏ها - اگر نگوييم همه آن‌ها - پديده‏هايي هستند كه پيش از خواستگاري وجود داشته‏اند و يا حدّاقل زمينه پيدايش آن‌ها در همان زمان مشهود بوده‏است. حال، طرفين يا به وجود آن پديده نامطلوب توجّه داشته‏اند، ولي از روي سهل‏انگاري، بي‏دقّتي، تحميل، احساسات و اضطراربه پذيرش آن واقعيت تن داده‏اند، و يا اصلاً بدان توجه نداشته‏اند؛ خواه به اين جهت كه قابل تشخيص ظاهري نبوده و خواه به خاطر پنهان‏كاري، نيرنگ، ظاهرسازي و دروغ از ديد طرف مقابل مخفي مانده‏است. در هر صورت، پس از مراسم عقد و عروسي و با فروكش كردن مِه تمايلات و هيجان، طرفين آن پديده نامطلوب را آشكارا مي‏بينند. آن‏گاه يا براي هميشه با عوارض آن پديده ناگوار «مي‏سوزند و مي‏سازند» و يا به تيغ جراحي جدايي پناه مي‏برند.

بنابراين، راهكار عقلاني براي ازدواج موفق و پايدار اين است كه:

الف) قبل از خواستگاري، طرفين با بررسي دقيق نسبت به همديگر شناخت لازم را كسب كنند.

ب) طرفين قبل از ازدواج، با آموزش كامل، از حقوق، وظايف، آداب و اخلاق زناشويي آگاه شوند.

3. تأخير ازدواج و علت مهم آن

علت مهم در تأخير ازدواج، فقدان شناخت دقيق و كافي طرفين از يكديگر است كه در قالبِ مانعي كاذب به نام «مهريه سنگين» بروز مي‏كند و به همين سبب، بعضي براين باورند كه يكي از موانع اصلي ازدواج جوانان، افزايش مهريه است. در حالي كه يكي از عوامل مهم و شايد عامل اصلي افزايش مهريه، نگراني دختر و خانواده او نسبت به آينده است؛ زيرا آن‌ها با ديدن اختلاف‏هاي خانوادگي و رشد نرخ طلاق، به ميزان لازم احساس آرامش و امنيت نكرده و جهت بالا بردن سطح اطمينان و تضمين پايداري زندگي مشترك، از اهرم «مهريه سنگين» استفاده مي‏كنند.

حال اگر مسير دستيابي به شناخت دقيق و صحيح به‏طور كامل پيموده شود، اين نوع نگراني نيز برطرف مي‌شود و با بررسي كامل و حاصل شدن اطمينان از خُلق و خو و شايستگي يكديگر، مناسب است كه خانواده دختر كم‏ترين مقدار ممكن را براي مهريه تعيين كند؛ و سزاوارتر اين‌كه خانواده پسر، در جهت عكس، چند برابر مقدار تعيين شده را پيشنهاد دهد. چون «خانواده»‌اي بر پايه بررسي و شناخت دقيق‏و اطمينان در حال شكل‏گيري است و به هم ريختن و فروپاشي آن شايد غير ممكن‏باشد و در پرتو چنين شناختي، چنان تفاهمي پديد مي‏آيد كه همچون سپيده صبح، سينه تاريك هزينه‏هاي زايد مراسم ازدواج، مشكل مسكن و غيره را مي‏شكافد و روشنايي و صفا را بر پهنه زندگي زوج جوان مي‏گستراند.

با چنين نگرشي، آن دسته از احاديثي كه كم بودن مقدار مَهر زن را از شاخص‏هاي مطلوب او بر شمرده‏است مفهوم مي‏يابند.

4. تطبيق معيارها و خصايص مطلوب

هر جوان به تناسب دريافت‏هاي فرهنگي، علمي و تجربي خود، معيارهايي را براي گزينش همسر آينده خويش در نظر مي‏گيرد. زمان اجراي تطبيق معيارها برمصاديق، منحصر در مراحل پيش از ازدواج و حتي پيش از خواستگاري است و گرنه پي‏بردن به خصوصيات اخلاقي، فكري و ظواهر يكديگر، آن‏هم پس از عقد ازدواج، چه بسا نوشدارويي پس از مرگ سهراب محسوب شود.

5. تحقيقي بودن دين اسلام

در اسلام علاوه بر اين كه بايد درباره اصول عقايد و مباني نظري آن تحقيق و بررسي شود، و بر هيچ مسلماني جايز نيست كه در اين زمينه از كسي تقليد و پيروي كند، در بسياري از ابعاد عملي به مسلمانان توصيه شده تا قبل از اجراي دستور ديني، بررسي لازم را به عمل آورند؛ مانند تحقيق براي تعيين قبله يا مشخص كردن روز اوّل ماه مبارك رمضان، تحقيق براي انتخاب مجتهد واجد شرايط، تحقيق و وارسي نسبت به رفع مانع از اعضاي وضو، تحقيق براي سالم بودن گوسفند جهت قرباني حج، عقيقه و غيره، يا تحقيق براي انتخاب دوست و همسفر.

همچنين به مسلمانان توصيه شده تا چيز سربسته و ناشناخته را خريد و فروش نكنند؛ يا هرگاه خبري را از شخص فاسق شنيدند درباره صحت و سقم آن تحقيق كنند و صدها مورد ديگر كه همگي بر تحقيقي بودن دين اسلام گواهي مي‏دهند. پس پيروان اين دين نيز همگي بايد اهل دقت، توجّه، تحقيق، بررسي و هوشياري باشند.