شاهي (تره تيزک) Garden Cress از خانواده چليپاييان با نام علمي Lepidium sativum
مي‌باشد. شاهي گياه بومي مديترانه شرقي است.

شاهي گياهي يک ساله به ارتفاع 20تا 30 سانتي متر است که در نواحي مختلف ايران پرورش مي يابد. اين گياه داراي نشاسته و روغن فرار است. اين گياه با فرا رسيدن بهار در دسترس ما قرار مي گيرد و به عنوان غذا و دارو مصرف مي شود.

شاهي به عنوان غذا و دارو مصرف مي شود.

سبزي شاهي را خيلي راحت مي توان کاشت و خيلي راحت و سريع آماده برداشت مي شود.

اين گياه براي روش هيدروپونيک (رشد و نمو گياه در آب) نيز مناسب است.

قسمت هاي قابل استفاده شاهي شامل ريشه ها، برگ ها و تخم شاهي مي باشد.

ريشه شاهي

ريشه شاهي نيز مزه تند و تلخي دارد. اين ريشه براي درمان سيفيليس و ناتواني در ادارار کردن مفيد است.

برگ شاهي

برگ هاي شاهي، محرک ، ادرارآور و ضد باکتري مي باشند.اين برگ ها براي درمان بيماري اسکوربوت و بيماري هاي کبدي مفيد مي باشند.شاهي به عنوان يک پماد بر روي جاهايي که درد مي کند و يا آسيب ديده است، نيز به کار مي رود.

تخم شاهي

تخم شاهي مزه‌ي تند و تلخي دارد. اين ماده خاصيت چربي سوزي ، تصفيه کنندگي خون، شيرافزايي، قاعدگي آور، مقوي (نيروبخش) و ادرارآور دارد.دارويي براي چشم درد است. تخم شاهي قواي جنسي را تقويت مي کند.تخم شاهي براي مرض جذام، بيماري هاي پوستي، اسهال خوني ، اسهال، سوء هاضمه، بيماري هاي چشمي، اسکوربوت، آسم و سرفه مفيد است.تخم شاهي خاصيت سقط کنندگي جنين دارد. در ضمن تخم شاهي خاصيت مليني نيز دارد.

ترکيبات شيميايي شاهي:

دانشمندان از تجزيه شيميايي 100 گرم شاهي به جز آب، مواد زير را به دست آورده اند:

1)پروتئين : 3 گرم

2)مواد قندي : 1 گرم

3)آهن : 6/1 گرم

4)فسفر : 52 ميلي گرم

5)کلسيم : 220 ميلي گرم

6)ويتامين B : 45 واحد بين المللي

7)ويتامين c : 45 واحد بين المللي

8)ماده مهمي به نام تروپئولوزيد

9)ويتامين A : 1500 واحد بين المللي

فوايد:

دانشمندان علم گياه‌شناسي براي شاهي خواص و آثار متعددي بيان کرده اند که در زير به بيان آنها مي‌پردازيم:لکه هاي سفيد پوست را برطرف مي کند.شاهي سرشار از املاح معدني و مانع از رشد سلولهاي سرطاني است.شاهي علاوه بر ويتامين «ث» داراي مقدار زيادي ويتامينهاي A ـ B ـ B2 است.مصرف چکيده ترتيزک علاوه بر معالجه امراض دستگاه تنفسي، کرم کُش نيز هست.املاح معدني شاهي عبارتند از: آهن، کلسيم، فسفر، آرسنيک، منگنز، مس، روي و گوگرد.شاهي براي اشخاص کم خون و مبتلايان به آسم فوق العاده مفيد است. شاهي اشتها آور، نيرو بخش، تصفيه کننده خون و ادرار آور است و سنگيني معده و کبد را برطرف مي‌کند.مصرف شاهي به کساني که شن و سنگ کليه و مثانه دارند و يا درد گوش گرفته اند، توصيه شده است.جويدن برگهاي شاهي تازه لثه ها را محکم مي کند و آنها را سالم نگه مي دارد.شاهي به علت داشتن ويتامين «ث» در معالجه بيماري قند و امراض پوستي فوق العاده مفيد است.شاهي داراي يد، آهن و فسفات است.نوع ديگر شاهي، بولاغ اولي به معناي (بوته رودخانه) است، که داراي يد، فسفر وآهن است و جنبه غذايي و دارويي دارد که به طور خام و به صورت سالاد و پخته مصرف مي شود. خنک کننده، ضد اسکوربوت بوده و ترشحات ريه را تغيير شکل مي دهد و داراي گلوکزيد است.شاهي کک و مک را که معمولاً در صورت انسان به صورت لکه هاي قهوه اي ريزي پديدار مي شود، برطرف مي کند. بدين منظور بايد برگ شاهي را کوبيده و بر روي لکه ها بگذارند و يا تخم شاهي را کوبيده و در مقداري آب خيس نموده، شبانه روز يک مرتبه بر روي لکه ها بگذارند و آن قدر ادامه دهند تا لکه ها برطرف شود.

شاهي لکه هاي سفيد پوست را برطرف مي کند.

به اين منظور بايد تخم شاهي را کوبيده با کمي عسل مخلوط نماييد و بر روي لکه ها قرار دهيد و اين عمل را روزي يک مرتبه تکرار کنيد تا بهبودي کامل حاصل شود.شاهي براي رفع بدبويي زير بغل مفيد است.براي اين منظور بايد صبح ناشتا مقداري شاهي و يا تخم شاهي تناول کرد و چند روز متوالي تکرار نمود.شاهي انار ترش را به انار شيرين مبدل مي کند. براي اين منظور بايد آب شاهي را گرفته، به دفعات مکرر مانند آب در پاي درخت انارترش بريزيد که مورد استفاده ريشه قرار گيرد. در اين صورت ميوه آن به انار شيرين تبديل مي شود.شاهي که موجب تندرستي بدن است سرشار از ويتامين هاي آ ـ ب ـ ث (c ـ B ـ A) است.شاهي از سبزيهاي خنک است که مواد معدني را به بدن مي رساند.يک فنجان کوچک آب شاهي را صبح ناشتا ميل کنيد زيرا آب شاهي کرم را از بين مي برد و سموم بدن را دفع مي کند.براي التيام زخمهاي چرکي، از مرهمي که از شاهي کوبيده و چند قطره روغن زيتون يا بادام به دست مي آيد، استفاده مي شود.براي رفع لکه هاي پوست سه قسمت آب شاهي را با يک قسمت عسل مخلوط کنيد و آن را خوب به هم بزنيد تا به صورت مايعي کامل درآيد.سپس به کمک يک تکه پنبه هيدروفيله، صورت را با اين محلول صبح و شب بشوييد و بگذاريد خودش خشک شود و بعد آن را با آب و صابون تميز بشوييد.شاهي چون ضد نيکوتين است براي اشخاصي که سيگار مي کشند مفيد است.فوايد شاهي براي سلامتي بدنآب سبزي تره تيزک بدن را در مقابل سرطان مقاوم مي کند.

ضد سرطان

به دليل وجود ويتامين C و E در شاهي اين گياه خاصيت آنتي اکسيداني فوق العاده در جلوگيري از آسيب راديکال هاي آزاد دارد. در نتيجه يک ماده ي ضد سرطاني مي باشد.شاهي مانع از رشد سلول هاي سرطاني مي شود.پروفسور “لئون بينه” عصاره شاهى را گرفت و به بدن موش هايى که به سرطان مبتلا بودند تزريق کرد و مشاهده کرد که اين کار، رشد سلول هاى سرطانى را در اين موش ها متوقف مي کند.

درمان کم خوني

شاهي علاوه بر ويتامين C حاوي مقدار قابل ملاحظه اي آهن و اسيد فوليک نيز مي باشد، از اين رو براي اشخاص کم خون مفيد است.

کاهش چربي خون

در يک طرح تحقيقاتي در ايران که به منظور تعيين تاثير سبزي شاهي بر چربي هاي خون‏‎‎‏، در کارکنان دانشکده پيراپزشکي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي انجام گرفت، مشخص شد که ميزان کلسترول در گروه مورد بررسي کاهش يافته بود.